برنامه زنده «ققنوس» از گروه ادب و هنر رادیو فرهنگ، به مناسبت سالروز درگذشت طاهره صفارزاده، شاعر برجسته، پژوهشگر، مترجم قرآن كریم و برگزیده نخستین دوره جشنواره بین‌المللی شعر فجر در بخش نو، به بررسی ابعاد زندگی، ویژگی‌های سبكی و تمایزهای ساختاری شعر این بانوی ادیب پرداخت. طاهره صفارزاده در چهارم آبان‌ماه 1387 درگذشت. این گفت‌وگو با حضور دكتر مرضیه مرادی، استاد دانشگاه و دكترای زبان و ادبیات فارسی، و با اجرای مهدی محمدیان تقدیم شنوندگان شد.
در آغاز این گفت‌وگوی رادیویی، مهدی محمدیان با اشاره به ویژگی‌های برجسته شعر صفارزاده تأكید كرد كه جمع میان تعهد شاعرانه، اندیشه و ایدئولوژی آشكار در شعر، از یك سو، و ادبیت متعالی، رویكرد نخبه‌گرایانه و فرم زیبایی‌شناختی اثر، از سوی دیگر، رویدادی ارزشمند و كم‌نظیر در ادبیات معاصر به شمار می‌رود. به گفته او، صفارزاده به‌سادگی در قالب‌های سنتی و رایج شاعران دوره انقلاب و پس از آن جای نمی‌گیرد؛ زبان او ساده‌انگارانه و صرفاً توده‌پسند نیست و در بسیاری از آثارش، مخاطبی فرهیخته و جویای كشف لایه‌های عمیق‌تر معنا را هدف قرار می‌دهد.
دكتر مرضیه مرادی نیز با گرامیداشت یاد و نام این پژوهشگر و مترجم قرآن كریم، درباره راز دیرفهمی و در عین حال اصالت آثار صفارزاده گفت: اصلی‌ترین و ریشه‌ای‌ترین عاملی كه آثار او را به چنین جایگاهی رسانده، پیوند ناگسستنی ذهن، اندیشه و لحظات زندگی این شاعر با قرآن كریم است. شعر او حاصل تظاهر یا تصنع نیست، بلكه بازتاب زیست واقعی اوست. صفارزاده چنان با كلام وحی مأنوس بود كه طراوت، اندیشه، عرفان و سیالیت واژگان قرآنی در سراسر سروده‌هایش جریان دارد.
این استاد ادبیات، در پاسخ به پرسش مجری درباره دشواری و دیریاب بودن اشعار صفارزاده، توضیح داد كه همان‌گونه كه متن قرآن كریم از لایه‌های معنایی تو‌در‌تو برخوردار است و هر خواننده متناسب با ظرفیت و درك معرفتی خود از آن بهره می‌برد، شعر صفارزاده نیز ساختاری چندلایه دارد. او عرفان ناب اسلامی را از قالب‌ها و زبان متعلق به قرن‌های هفتم و هشتم هجری فراتر برد و در بستر زبان امروز بازآفرینی كرد. در این ساختار، مفاهیم عمیق با تصاویری بدیع همراه می‌شوند؛ ازاین‌رو، هر مخاطب متناسب با سطح دریافت خود از شعر بهره می‌گیرد و مخاطب فرهیخته‌تر به كشف معناهای ژرف‌تر و لذت ادبی بیشتری دست می‌یابد. این ویژگی، از مؤلفه‌های برجسته رویكرد نخبه‌گرایانه در شعر اوست.
در ادامه برنامه، به دوره حضور و تحصیل صفارزاده در آمریكا و انگلستان و تجربه‌های زیسته او در هم‌زمانی با تحولات بنیادین شعر جهان در این كشورها پرداخته شد. مجری برنامه با اشاره به نقطه عطف كارنامه ادبی او، به دفتر و مجموعه سوم شعرش اشاره كرد و یادآور شد كه آشنایی با جریان‌های نوین شعر بین‌الملل، زمینه‌ساز شكل‌گیری چهره‌ای تجربه‌گرا، نوآور و پیشنهاددهنده در میان شاعران متعهد روزگار خود شد. به گفته او، صفارزاده در دسته‌بندی‌های معمول شاعران انقلاب به‌راحتی جای نمی‌گیرد و جایگاهی یگانه در شعر معاصر ایران دارد.
دكتر مرادی نیز در تأیید این دیدگاه، به تمایز بنیادین شعر صفارزاده با فضای عمومی شعر دوره انقلاب و دفاع مقدس پرداخت و بیان كرد كه در رخدادهای بزرگی همچون انقلاب و دفاع مقدس، هیجان‌های جمعی به اوج می‌رسند و بسیاری از سروده‌های آن دوران، حال‌وهوایی توفنده، پرشور و گاه زودگذر پیدا می‌كنند؛ فضایی كه در برخی موارد، احساس را بر اندیشه غلبه می‌دهد. با این حال، ویژگی برجسته شعر صفارزاده آن بود كه به هیجان‌زدگی فروكاسته نشد و همواره اندیشه عمیق عرفانی و نگاهی متفاوت و فلسفی به هستی را در كانون توجه خود قرار داد.
به باور این استاد ادبیات، همین اصالت فكری و آرامش اندیشه سبب شد شعر صفارزاده از سطحی‌نگری فاصله بگیرد و در گذر زمان، ظرفیت‌های معنایی و زیبایی‌شناختی خود را بیش از پیش آشكار سازد؛ آثاری كه با گذشت سال‌ها همچنان از غنا، طراوت و ماندگاری برخوردارند.
این برنامه با بازخوانی ابعاد گوناگون زندگی و كارنامه ادبی طاهره صفارزاده، بر پیوند عمیق ایمان و اندیشه قرآنی با تجربه‌های نوگرایانه ادبی تأكید كرد؛ پیوندی كه شعر او را به یكی از تجربه‌های متمایز و تأثیرگذار در ادبیات معاصر ایران تبدیل كرده است.
