برنامه زنده «هفت اقلیم» شبكه رادیویی فرهنگ، شامگاه یكشنبه 31 شهریورماه 1405، در گفتوگویی ویژه با جواد انصافی، بازیگر، كارگردان و مدرس پیشكسوت نمایشهای سنتی، به بررسی ظرفیتهای تكنیكی و ساختاری و همچنین چالشهای هنر تختحوضی و سیاهبازی پرداخت.
در این برنامه كه به تهیهكنندگی ملیحه كاظمی از ساعت 20:00 تا 21:00 روی آنتن رادیو فرهنگ رفت، جواد انصافی با اشاره به كمتوجهی به نمایشهای كهن ایرانی گفت: نمایش آیینی و سنتی، سرمایه فرهنگی این مرزوبوم است؛ اما دوسالانه شدن جشنوارهها، حذف كمكهزینهها و برچیده شدن برخی جوایز رقابتی، انگیزه نسل جوان برای ورود به این عرصه را كاهش داده است. به گفته او، با ایجاد بسترهای حمایتی میتوان مسیر انتقال این میراث نمایشی به نسلهای آینده را هموار كرد.
وی با اشاره به پیوند برخی شیوههای نمایشی ایران با تحولات تئاتر مدرن جهان تصریح كرد: بسیاری از مباحث مطرحشده در تئاتر پیشرو جهان، از جمله تكنیك «فاصلهگذاری» برتولت برشت، نمونههایی مشابه در تعزیه و سیاهبازی ایرانی دارد كه قرنها پیش مورد استفاده قرار میگرفته است.
انصافی در توضیح این موضوع گفت: زمانی كه شبیهخوان نقش شمر در تعزیه هنگام كشیدن خنجر، عبارت «بر شمر لعنت» را بر زبان میآورد یا بازیگر سیاهبازی در میانه نقش، با جملهای به مسائل واقعی و زیستی خود اشاره میكند، نمونهای از فاصله گرفتن بازیگر از نقش و شكستن قراردادهای معمول نمایش شكل میگیرد. او همچنین استفاده از نشانههای ساده، مانند یك تشت آب برای تداعی رود فرات، را نمونهای از ظرفیت نشانهشناختی و ساختاری نمایشهای سنتی ایران دانست.
این مدرس و پژوهشگر نمایشهای سنتی با تأكید بر ظرفیتهای تكنیكی سیاهبازی گفت: برخلاف تصور برخی، سیاهبازی صرفاً برای خنداندن مخاطب نیست، بلكه از اصول پیچیده نمایشی همچون ریتمشناسی كلامی و حركتی، فلاشبك، فلاشفوروارد و قاببندیهای بصری بهره میبرد. به گفته او، در صحنه سیاهبازی میتوان با استفاده از تكنیكهای بدنی، برخی قابلیتهای بصری مشابه نماهای سینمایی مانند «تكشات» و «توشات» را بهصورت زنده خلق كرد.
انصافی در ادامه، پیوند هنرهای سنتی با موضوعات معاصر را یكی از عوامل پویایی این هنر دانست و یادآور شد: سیاهبازی زبانی زنده و انعطافپذیر است و با نگاه پژوهشمحور میتواند تحولات و دغدغههای روز جامعه را با زبان طنز و نقد به تصویر بكشد.
برنامه «هفت اقلیم» از برنامههای باسابقه گروه ادب و هنر رادیو فرهنگ است كه با حضور هنرمندان و صاحبنظران، به واكاوی رویدادها، جریانهای فرهنگی و هنرهای نمایشی و اصیل ایرانی میپردازد.
